
Cardoso
en Gulevandia.
(Versión
discográfica, Octubre de 1991 – Cardoso en Gulevandia. MM y Fraile
(recitante): Marcos Mundstock; Creolina (soprano): Lía Ferense; Cardoso
(tenor): Gabriel Renaud; Wilferico (barítono): Víctor Torres; Intérprete
(tenor bufo): Carlos Núñez Cortés; Damas de compañía y Coro: Estudio coral
de Buenos Aires).
(Esta
obra, Cardoso en Gulevandia, presenta la característica singular de aparecer
bajo dos versiones muy distintas entre sí: la del espectáculo, interpretada
por Les Luthiers, y en el disco número VIII, (del cual es la obra principal),
aunque en esta última los cantantes y la orquesta han sido buscados fuera del
grupo, quedando a Les Luthiers la composición de la obra, y su dirección
musical, si pasamos por alto que el pequeño papel del intérprete corre a cargo
de Carlos Núñez Cortés).
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
MM:
A
continuación se escuchará el primer acto de la ópera "Cardoso en
Gulevandia" de Johann Sebastian Mastropiero. Intercalaremos un resumen del
argumento para facilitar su comprensión ya que esta ópera se canta en gran
parte en gulevache, idioma prácticamente extinguido; no es como las óperas en
italiano, alemán o ruso que son entendidas por todo el mundo.
Cuadro
Primero:
Capilla
del Palacio Real de Gulevandia. La princesa Creolina, reza el Ave María en
compañía de sus damas de compañía. Es el bello fragmento: "Ave María,
llenita sos graciosa."
Creolina:
Ave María, llenita sos graciosa.
Damas de compañía: Ave María, llenita sos graciosa.
Creolina:
Dómino es con vos, dómino es con vos.
Biendicha vos entre doñas totas.
Damas de compañía: Dómino es con vos, dómino es con vos.
Biendicha vos entre doñas totas.
Ave María.
Creolina: Ave María.
MM: La
princesa oye los pasos de alguien que se aproxima a la capilla y canta el
recitativo: "Oyo pisatas, cualguno se aproxeneta". Es un joven muy
hermoso que le inspira amor, suya figura gallardona et suyo facial atractante me
introspiran amorísimo. Llega Cardoso príncipe heredero de España y se
presenta temeroso, inquieto, en capilla.
Creolina:
Oyo pisatas, cualguno se aproxeneta.
¡Oj, uno juvento mucho hermós!
¡Suya figura gallardona
et suyo facial atractante
me introspiran amorísimo!
Cardoso: Bella princesa,
permitid que me presente:
Cardoso, príncipe heredero de España.
Creolina: ¡Cardoso!
Cardoso: ¿Cómo, también
vos os llamáis Cardoso?
Creolina: Non, ió me apelo
Creolina et son hijia do reyo Wilferico da Gulevandia
Cardoso: ¡Creolina!
Creolina: ¿Oj, tambueno
vos apelát Creolina?
Cardoso: No, no, ¡yo me
llamo Cardoso!
Creolina: ¡Oj, cuala
tonta, xoder!
Cardoso: Hoy en camino de
palacio
os vi pasar, Creolina,
cubierta por ese velo
en la cacería del jabalí.
Ibais tan grácil y altanera
que aunque nunca antes os vi,
muy pronto supe quién eráis
y cuál era el jabalí
Creolina: ¡Oj, cuálo
juvento tanto seductante!
Cardoso: Creolina, os
ruego, angel mío,
quitáos ese velo de tul,
ved en este ser anhelante
a vuestro príncipe
a vuestro príncipe azul
MM: En el recitativo
"Non sabo si creditarte" Creolina le dice a Cardoso que no sabe si
creerle o no. Está sorprendida y atónita, "Sorpresata et atonia, non sabo
si sos mi prinzo azul". Luego en la arieta "No, io non podo muestrates
nadas" Creolina explica a Cardoso que no puede mostrarle su rostro pues en
Gulevandia está prohibido hacerlo antes de la ceremonia nupcial... mostrar el
rostro. Más tarde en un fervoroso dueto Cardoso expresa su pasión por Creolina
mientras esta por lo que se puede inferir, piensa en el banquete de esponsales;
perdón, por lo que se puede ingerir.
Creolina: Non sabo si creditarte, io son mucho incredúl.
Me dejas sorpresata et atonia,
non sabo si sos mi prinzo azul
Cardoso: Sois muy
desconfiada
Creolina: No, soy mucho
daltonia
Cardoso: Os desposaré,
princesa, dejadme ver vuestro bello rostro
Creolina: No, no, no.
No, io non podo muestrates nadas
antes de lo ceremonias,
en Gulevandia son prohibadas, son prohibadas
as mostraciones prematrimonias
Cardoso:
Os amo, Creolina, mía seréis
Creolina:
Et ió vos amorisco, meo serates
Cardoso:
¡No puedo contenerme, mía...!
Creolina:
¡Non podo contenerme, meo...!
Cardoso:
Seremos muy felices, comeremos perdices
Creolina: Sí, amorismo
meo, sí, perdices...
Cardoso:
Eres flor, eres adorno...
Creolina:
... con patatas al forno...
Cardoso:
... y de todas la más bella...
Creolina:
... et tambueno, una paella...
Cardoso:
¡Bellísima, divina!
Creolina: ...
et guiso da gallina...
Cardoso:
¡Por tu amor me pierdo!
Creolina: ...
costillata da cerdo...
Cardoso:
¡Tu hechizo me ciega...
Creolina:
...un pólipo a la gallega...
Cardoso:
... me ciega tu hechizo!
Creolina:
... pongádle chorizo
Cardoso:
Eres tan, pero tan...
Creolina:
... da postrero uno flan...
Cardoso:
eres tan agraciada, eres tan agraciada...
Creolina:
... uno flan con mermelada...
Cardoso:
... que me devuelves al fin la fe.
Creolina:
... et a la fin...
Cardoso:
¡Amor, al fin!
Creolina:
... et a la fin café
Cardoso:
¡Amor!
Creolina:
¡Amorismo!
Ambos:
¡¡Amor!!
Creolina:
..¡ismo!
MM: Cuadro
Segundo:
En
el salón del trono está reunida la corte de Gulevandia, los nobles reciben a
Cardoso y le dan la bienvenida a coro... y orquesta. "Benveniso a
Gulevandia prinzo Cardoso".
Coro:
¡Benveniso, benveniso
benveniso, benveniso
bienveniso prinzo Cardoso,
benveniso benveniso
bienveniso a Gulevandia
Benveniso, benveniso
benveniso prinzo Cardoso
prinzo Carodoso, benveniso a Gulevandia!
MM:
Wilferico,
rey de Gulevandia y padre de Creolina da la bienvenida a Cardoso según las
reglas del protocolo, a través de un intérprete.
Rey:
Io, Wilferico, reyo da Gulevandia,
dono benvenisa a Cardoso, prinzo heredicto de Spaña,
asigún as régulas do proctócolon.
¡Interpretante, vení!
Intérprete: Au vosos órdagos,
Machestá
Rey: Tradúzcate discursar
meo col prinzo Cardoso...
(aparte) ...cualo por cértino, parest ópalo
Intérprete:
"Con el príncipe Cardoso que por cierto parece un idiota"
Rey: ¡Non todaviet, ópalo!
Intérprete: "No todavía,
idiota"
Rey: ¡Tapabóc, tapabóc,
ópalo da mérdina!
Intérprete: "Que te
calles, que te calles, idiota de..."
Coro: ¡Tapabóc, tapabóc,
tapabóc!
Cardoso: En nombre del Rey
de España...
(Nadie
traduce)
Cardoso:
En nombre del Rey de España
Rey: Ajora
sí, traduzcate, opalito meo
Intérprete: Oj kay.
"En lo nomis do reyo Spañardo..."
Cardoso: ...Majestad...
Intérprete: "Machestá"
Cardoso: ... me inclino a
vuestro pies...
Intérprete:
"Io tuerzo a patas vosas"
Cardoso: ... y os tributo
respeto y pleitesía
Intérprete: "Vos
tribucto respetismo et... respetismo... et... ¡mucho respetismo!"
Cardoso: A vuestro glorioso
cetro...
Intérprete: "A voso
gloriado...." ¿El qué?
Fraile: ¡El cetro hombre...
una cosa así, de unas veinte pulgadas, el atributo del monarca!
Intérprete: "Atribucto
do reyo, vingte pulgandas"
Rey: ¡Oj, mucho amábilos,
no est para tantum!
MM: Cardoso hace el elogio de las virtudes de Creolina por medio del
interprete y pide su mano... la de Creolina. Esta le es otorgada... la mano.
Todos levantan sus copas en el célebre brindis "Salute, brindisemos"
que culmina con un si bemol del tenor "Aleluya y olé", el coro le
responde en Gulevache "Alegruja y olfated".
Cardoso:
¡Oh, rey magnánimo y esbelto!...
Intérprete: "Oj, reyo
cositalindo"
Cardoso: Habiendo oído...
Intérprete: "En
estando oréjat"
Cardoso: ... que vuestra
hija, la princesa Creolina...
Intérprete: "Que vosa
hijia, principa Creolina"
Cardoso: ... educada...
Intérprete: "Instructa"
Cardoso: ... fina...
Intérprete:
"Finita"
Cardoso: ... y tan humilde
y modesta...
Intérprete: "Et tanto
proletarda"
Cardoso: ... alberga...
Intérprete: "Cobijea"
Cardoso: ... y cobija...
Intérprete: "Et albérica"
Cardoso: ... grandes dotes
en su seno...
Intérprete: "En suyos
senos grand dotes"
Cardoso: ...y, prendado...
Intérprete: "Et,
agarrát"
Cardoso: ... de su tan
agracida figura...
Intérprete: "Suya
figura tanto grasós"
Cardoso: ... y de su
sonriente, bello rostro...
Intérprete: "Et suyo
rizado vello facial"
Cardoso: ... pido...
Intérprete: "¡Solizo!"
Cardoso: ...arrobado...
Intérprete: "¡¡Ahurtát!!"
Cardoso: ... su mano
Intérprete: "Suya
zarpa"
Rey: ¡Prinzo Cardoso, vos
sos entrampát!
Creolina: ¡Albriquias!
Intérprete: "Príncipe
Cardoso, vos sois aceptado"
Cardoso: ¿Y cuándo
podremos casarnos?
Intérprete: "¿Et cuándo
poderém nos machihembrar?"
Rey: Mornica
tomorrós
Intérprete: "Mañana
por la mañana"
Cardoso: ¡Aleluya!
Intérprete: ¡Alegruja!
Coro: ¡Alegruja, alegruja,
alegruja!
Creolina: Mornica tomorrós,
lo prinzo io machihembraré,
col prinzo mucho hermós
Cardoso: Me desposaré, soy
tan feliz, mañana a la mañana
y por siempre te amaré, y por siempre te amaré
Creolina mía, princesa venerada
por siempre te amaré
Rey e Intérprete: Vos
machihembraréis, mornica tomorrós.
Cardoso, sos entrampat
Cardoso: Rey Wilferico...
Intérprete: "Reyo
Wilferico"
Cardoso: Que seáis
Intérprete:
"Que sed"
Coro:
Que sed, que sed, que sed,
que sed, que sed, que sed, que sed
Creolina: Col prinzo hermós
machihembraré
Cardoso: ... que seáis
alabado, ilustre rey Wilferico
Intérprete: "Lavado y
lustrado reyo Wilferico"
Rey: Servites lo vino,
brindisemos, ¡salute, salute!
Coro: ¡Alegruja, alegruja!
Cardoso: ¡Aleluya y olé!
Coro: ¡Alegruja y olfated!
MM: En el aria de barítono "Creolina, hijia mea" el rey expresa
su emoción "Albriquias, alegrata, me late el cardiotripa" y autoriza
a la princesa a que muestre su rostro "Quítate eso velo que ocultiza tuyo
facial, lúzcate, mostrélo”. Creolina se descubre, pero Cardoso al verlo, la
rechaza en una vibrante estretta,"atrás monstruo, arpía, bruja, engendro
indescriptible", Creolina clama ofendida "Cardoso ofensome, apelome
indescriptible"
Rey:
Creolina, hijia mea, ¡alegrata!
¡Albriquias, alegrata, me late el cardiotripa,
a la fin te habemos colocata!
Quitáte eso velo que ocultiza tuyo facial,
luzcáte, mostrélo...
Cardoso: Veré tu rostro,
veré por fin tu rostro angelical
Rey: A
la fin, tuyo espléndido facial
Creolina: Ajora sí,
Cardoso, ajora sí, ió me descubreo.
Cardoso meo, me descubreo...¡Questa son ió!
Cardoso: ¡Ah, qué horror,
qué horror, qué horror!
¡Qué desagradable sorpresa,
qué confusión, qué cosa rara,
tal vez esa no es la princesa
o tal vez eso no es la cara!
Creolina: Cardoso, Cardoso
meo,
poc a poc conocerás plus de ió,
facetas novas, otros rostros, ...
Cardoso: ¡Oh, no, otros más
todavía!
Creolina: Cardoso, son
vosa, besucádme...
Cardoso: ¡Atrás, monstruo
horrible, odioso esperpento,
nefasta bruja, arpía, engendro indescriptible!
Creolina: ¿Buá, Cardoso
ofensóme, apelome indescriptible! ¡Bua!
Coro: ¡Horrorimo,
horrorismo!
MM: La
corte se horroriza, en el concertante final Creolina se lamenta "Ay de ió,
dolorada, angustida, tieno hambre”. El rey la consuela "Hijia mea cual
fracás". Cardoso no sale de su horror y los nobles piden su castigo,
"Prisionarlo, latigarlo, torturirlo, descuartirlo”.
Creolina:
Ay, ay de ió, dolorada, angustida...
Rey: ¡Hijia, cuál fracás!
Creolina: ... angustida ¡tieno
hambre!
Rey: ...¡Hijia, cuál fracás,
uno plus que se espantea!
Cardoso: Eso no es la cara,
era más bello el jabalí
Coro: ¡Prinzo Cardoso, has
ofenditado
nosa principa, infamo, insolentudo!
Retrotáctate,rectrotáctate, infamo, pensálo ben...
pensálo, vos podés retrotractarte...
Cardoso: Sí, bien lo
pienso, ¡Era más bello el jabalí!
Coro: ¡Ofenditud! ¡Ofenditud!
¡A Cardoso prisionarlo, torturirlo, atizarlo!
¡A Cardoso tormentarlo, crucifirlo, latigarlo!
Cardoso: Eso no es la cara,
era más bello el jabalí
Coro: ... ¡Despiezarlo,
torturirlo, ahorquizarlo, empalillarlo,
lapidarlo, dilapidarlo, trilapidarlo!
¡Despiezarlo, torturirlo, ahorquizarlo, empalillarlo,
lapidarlo, dilapidarlo, trilapidarlo!
Rey: ¿Creolina, hijia mea,
para cuálo ió vos compra
ungüenzos et cremadas colorientes?
Creolina: Ay de ió, me
olvidat maquillajarme
Rey: ¿Para cuálo ió vos
compra cuestacaros afeites del Oriente?
Creolina: Ay de ió, me
olvidat afeitarme,
¡cuál distracta, caraixos!
Rey:
Ay, Creolina hijia mea, cual fracás
Cardoso: No es la cara, era
más bello el jabalí
Creolina: Ay de ió, tieno
hambre, ay de ió
Coro:
¡A Cardoso descuartirlo, tornillarlo, remacharlo!
¡A Cardoso sodomirlo, embutirlo, gratinarlo!
¡Despiezarlo,
torturirlo, atizarlo, tormentarlo,
¡Descuartirlo, tornillarlo, remacharlo, sodomirlo!
¡Descuartirlo, tornillarlo, remacharlo, sodomirlo!
¡Caraixos, caraixos, caraixos!
Un
Duque:
(Inaudible en el coro)
La donna é mobile, qual piuma al vento...
Todos: (Menos el fraile) ¡Caraixos, caraixos, caraixos!